Wat is AI-geletterdheid?
Door Joey van Vliet, oprichterBijgewerkt
Kort gezegd
AI-geletterdheid is de kennis en vaardigheid om verantwoord met AI te werken: weten wat een AI-systeem wel en niet kan, uitkomsten kunnen beoordelen en de risico’s herkennen. Artikel 4 van de AI-verordening vraagt organisaties die AI bouwen of gebruiken om maatregelen te nemen die AI-geletterdheid bij hun mensen ondersteunen. Een examen of certificaat schrijft de wet niet voor.
Ook wel: AI literacy
Wat artikel 4 vraagt
Artikel 4 geldt voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen, groot of klein. De meeste bedrijven zijn gebruiksverantwoordelijke: ze gebruiken AI die een ander heeft gemaakt, van Copilot tot de AI-functies in hun CRM.
Het artikel is gewijzigd door de digitale omnibus over AI. Je moet nu maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen bij je personeel en bij anderen die namens jou AI-systemen bedienen. De nieuwe tekst zegt erbij dat je niet hoeft te garanderen dat ieder persoon een bepaald niveau haalt. De plicht is gebleven, maar het is een inspanning, geen resultaat.
Er staat geen urennorm in, geen examen en geen erkend certificaat. Wat passend is, hangt af van wie met AI werkt, waarvoor, en wie er last van heeft als het misgaat.
Voor wie het geldt
Voor iedereen die namens je organisatie met AI werkt of over de inzet ervan beslist. Dat is een bredere groep dan de mensen die zelf prompts typen:
- Directe gebruikers: wie zelf een AI-tool bedient, van marketeer tot planner.
- Beoordelaars: leidinggevenden die beslissen op basis van een samenvatting of advies van AI.
- Directie, IT en inkoop: wie moet inschatten of een tool geschikt en toegestaan is.
- Inhuur en externen: zzp’ers, uitzendkrachten en dienstverleners die namens jou AI gebruiken.
Klanten die jouw AI gebruiken, vallen er niet onder. Voor hen gelden de transparantieregels uit artikel 50.
Wat iemand moet weten
Het niveau verschilt per rol, maar de basis is voor iedereen gelijk. Een taalmodel voorspelt wat waarschijnlijk klinkt, niet wat waar is. Wie dat begrijpt, controleert cijfers, wetsartikelen, namen en citaten voordat ze naar buiten gaan, en herkent een hallucinatie. Daarnaast moet iedereen weten welke gegevens niet in een AI-tool mogen, welke tools zijn goedgekeurd en bij wie je meldt als er iets misgaat.
Leidinggevenden moeten daarbovenop herkennen wanneer een AI-advies scheef is en wanneer ze het niet moeten volgen. Wie met hoog-risico AI werkt, bijvoorbeeld bij werving en selectie, heeft ook kennis nodig van dat specifieke systeem en van het menselijk toezicht.
Waar het in de praktijk toe doet
Een veelgemaakt misverstand: dat één trainingsdag het regelt. Daarmee neem je een maatregel, maar mensen weten na afloop vaak niet welke van hun eigen taken ze anders moeten doen. Train liever op de toepassingen die je echt invoert, met eigen documenten en eigen taken als oefenmateriaal. Hoe je kiest tussen een workshop, een scan en direct bouwen, lees je in AI-workshop, AI-scan of direct implementeren.
Maak het daarnaast aantoonbaar. Bewaar een overzicht van de AI-systemen die je gebruikt, een indeling per rol met wat elke groep moet kunnen, wie wanneer welke sessie volgde, een vastgesteld AI-beleid en een afspraak over herhaling. Het volledige stappenplan staat in AI-geletterdheid verplicht.
Bronnen: Verordening (EU) 2024/1689 en Verordening (EU) 2026/1744 op EUR-Lex. Algemene uitleg, geen juridisch advies.
Veelgestelde vragen
Is AI-geletterdheid verplicht?
Ja. Artikel 4 van de AI-verordening geldt voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen, ook voor kleine bedrijven. Na de wijziging door de digitale omnibus over AI moet je maatregelen nemen om AI-geletterdheid te ondersteunen bij je personeel en bij anderen die namens jou AI gebruiken. Je hoeft geen bepaald niveau per persoon te garanderen.
Heb je een certificaat nodig voor AI-geletterdheid?
Nee. De verordening schrijft geen cursus, urennorm, examen of certificaat voor. Je kiest zelf een vorm die past bij de rollen en risico’s in je organisatie, zolang je kunt laten zien welke maatregelen je hebt genomen.
Geldt het ook als we alleen Copilot of ChatGPT gebruiken?
Ja. Ook dat zijn AI-systemen. Het niveau dat nodig is, is dan beperkt: begrijpen dat uitkomsten fout kunnen zijn, weten welke documenten je er niet in zet en weten dat je zelf verantwoordelijk blijft voor wat je verstuurt.
