Kabinetsvisie AI: het mkb mist geen geld, het mist een begin

De kabinetsvisie AI van vrijdag 6 november belooft het mkb drempels voor AI weg te nemen, maar zegt niet hoe. Het CBS weet het wel: de grootste drempel is gebrek aan ervaring, niet geld. Daarom is mijn conclusie: het mkb mist geen geld, het mist een begin.

Ik bouw AI voor bedrijven. En voor een webshop beantwoord ik nog steeds zelf de mails over retouren en ruilen. Allebei waar. Dat tweede zegt meer over AI in het mkb dan de hele visie.

Ik hou van Nederland als land om te ondernemen. Ik heb Your Tech Club hier opgebouwd, met klanten van een webshop tot een universiteit, en ik zou het nergens anders willen doen. Daarom las ik de visie met meer dan gewone aandacht. Het kabinet kijkt omhoog, naar rekenkracht en soevereiniteit. De winst ligt beneden, op de werkvloer van het mkb.

Wat staat er in de kabinetsvisie AI voor het mkb?

De visie heet "Kiezen voor AI voor iedereen" en komt van Willemijn Aerdts, staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit (Rijksoverheid, 6 november 2026). Er staat veel goeds in. Zo werkt het kabinet aan een aanpak voor datacenters en onderzoekt het een Nederlands AI-veiligheidsinstituut. Het wil bedrijven ruimte geven om onder toezicht te experimenteren met nieuwe AI-toepassingen. De uitwerking van rekenkracht en infrastructuur volgt begin 2027.

De Kamerbrief noemt ook wat het mkb nodig heeft: digitale vaardigheden, kennis, data en aanpassing van werkprocessen. Daar ben ik het mee eens. Alleen verwijst de brief daarvoor vooral naar wat er al is, zoals de Europese innovatiehubs en het AI-luik in de MIT-regeling. Een nieuwe maatregel die de drempel op de werkvloer weghaalt, zie ik er niet in.

Het past in een lijn. In 2025 staken het Rijk en de regio Groningen samen 130 miljoen euro in een AI-fabriek met een supercomputer (Accountant.nl, 27 juni 2025). Prima investering. Alleen rijdt de directeur van een installatiebedrijf daar niet heen. Zijn probleem is geen tekort aan rekenkracht, maar een tekort aan een middag om uit te zoeken waar AI hem helpt.

Wat houdt het mkb echt tegen bij AI?

Die cijfers komen uit de ICT-enquête van het CBS onder bedrijven met minstens twee werkzame personen (CBS, 12 december 2025). In 2025 gebruikte 17 procent van die bedrijven AI, tegen 8 procent in 2023. Een verdubbeling in twee jaar dus. Toch heeft ongeveer driekwart van de bedrijven AI nog niet eens overwogen.

Het interessantste cijfer zit bij de kleinste bedrijven. Het CBS zette voor microbedrijven, met 2 tot 10 werkzame personen, de jaren 2023 en 2025 naast elkaar (CBS, 16 maart 2026). Dat is een kleinere groep dan die van de 73 procent hierboven, dus de cijfers verschillen iets:

Kijk naar de kosten. Die daalden als drempel van 30,9 naar 20,3 procent. Gebrek aan ervaring steeg in dezelfde twee jaar van 56,5 naar 71,6 procent. AI werd goedkoper, maar niet makkelijker. Een beleid dat vooral geld en rekenkracht toevoegt, lost dus het probleem op dat kleiner wordt.

Een eerlijke kanttekening hoort erbij. De cijfers over 2025 zijn voorlopig, en het betrouwbaarheidsinterval voor "gebrek aan ervaring" loopt van 65,9 tot 76,7 procent. Bovendien meet een enquête wat ondernemers zeggen, niet wat hen echt tegenhoudt. Daarom leg ik er naast wat wij bij klanten zien.

Welke drempels zien wij bij klanten?

Het antwoord stond al in Excel

Een installateur van zonnepanelen en warmtepompen wilde dat bezoekers zelf konden uitrekenen wat verduurzamen kost. Het rekenmodel bestond al: montageprijzen, onderconstructie, omvormers en besparing per product, in een Excelbestand. Wij zetten dat model in code en koppelden het aan het CRM. In die eerste stap zat geen AI. De winst zat in het vinden van wat er al was. Dat is gebrek aan ervaring in de praktijk: niet weten wat je zelf al hebt.

Beelden die het huis niet uit mogen

Samen met een maker van televisiecontent bouwden we een platform dat met AI zoekt in duizenden uren beeld van realitytelevisie. Een publieke AI-tool viel meteen af, want beelden van een seizoen dat nog moet uitkomen, stop je daar niet in. Daarom draait elke productie in een eigen, afgeschermde omgeving, en blijft het materiaal binnen de productie. Die privacyzorg uit het CBS-lijstje was dus terecht. Alleen was het antwoord niet "geen AI", maar "AI op de juiste plek".

Automatiseringen zonder eigenaar

Bij een retailorganisatie draaiden meerdere automatiseringen door elkaar. Niemand kon zeggen wat een agent die dag had gedaan of wie hem had aangezet. We gaven elke agent een opdracht, een leidinggevende en een logboek. Dat klinkt als personeelsbeleid, en dat is het ook. Hoe dat eruitziet, lees je in de case over AI-agents bij een retailorganisatie.

Hoe je zulk eigenaarschap zelf inricht, lees je in AI-governance voor het mkb.

En dan ik

Terug naar die retourmails. Ik weet hoe je een assistent bouwt die zulke mails voorbereidt. Toch lees ik ze nog zelf, want ik heb nooit twee weken genomen om te tellen welke mails steeds terugkomen. Gebrek aan ervaring is het bij mij niet. Gebrek aan een begin wel. En als het mij overkomt, overkomt het de installateur en de groothandel ook.

Waarom wordt ondernemen in AI en software moeilijker?

Die 45,0 euro komt van het CBS (CBS, 15 oktober 2025). Daarnaast heeft 64 procent van de bedrijven een personeelstekort (CBS, 3 juni 2026). In onze eigen sector, informatie en communicatie, zet 44,1 procent van de bedrijven meer in op automatisering vanwege het personeelstekort, tegen 28,5 procent een jaar eerder. Wij zijn dus zelf ook klant van ons eigen vak.

Dan de regels. Sinds 2 augustus 2026 moet je mensen vertellen dat ze met een AI-systeem praten, en moet AI-content herkenbaar gemarkeerd zijn (artikel 50 van de AI-verordening). Op 2 december 2026 loopt de overgangstermijn voor oudere systemen af en gaan er nieuwe verboden in (AI Act Service Desk, Europese Commissie). Elke regel is te verdedigen. Samen zijn ze voor een bureau van onze omvang een tweede baan. Wij hebben ISO 27001 en ISO 9001 gehaald. Dat was de moeite waard, maar het was geen avondje formulieren invullen.

Wat het voor ons het zwaarst maakt, merk ik in de planning. Met klanten maken we roadmaps voor een jaar of langer, en dan moet je weten welke regel wanneer geldt. Bij de AI-verordening schuift dat. De regels voor AI met een hoog risico, zoals bij werving of kredietbeoordeling, zouden in augustus 2026 ingaan. Door de digitale omnibus gelden ze nu pas vanaf 2 december 2027 (Verordening (EU) 2026/1744). Dat uitstel is op zich prima. Maar zolang er geen beslissingen vallen over wat wanneer geldt, neemt een klant ook geen beslissing over zijn roadmap. Dan staat het project stil, en wij staan stil met hem.

Ik klaag niet. Nederland stond in 2024 zesde in de EU als het gaat om AI-gebruik door bedrijven met tien of meer werkzame personen (CBS, 2025). We zitten dus niet achteraan. We zitten alleen niet waar we met dit talent zouden kunnen zitten.

Wat moet het kabinet na de kabinetsvisie AI concreet doen voor het mkb?

Mijn punt is dus niet dat er meer geld bij moet. Het geld en de regels liggen er al. Ze liggen alleen niet op de plek waar de drempel zit.

SLIM openzetten voor AI

De SLIM-regeling betaalt mee aan leren en ontwikkelen in het mkb. In april 2026 stond er 11 miljoen euro klaar (Rijksoverheid, 31 maart 2026). Het woord AI komt in de aankondiging niet voor. Zet er één zin bij: een nulmeting van het eigen werk en AI-vaardigheden tellen mee. Ja, zo'n nulmeting is ook wat wij verkopen. Het mag net zo goed een ander bureau zijn, of je eigen controller met een turflijst.

Werklabs in elke regio

In de regio Den Haag loopt van 1 juli 2026 tot eind 2028 de MKB-deal AI Werklab (Provincie Zuid-Holland, 2026). Studenten analyseren bij kleine bedrijven de processen, zoeken de AI-kansen en helpen met de invoering. Het doel: 45 bedrijven die minstens één AI-toepassing invoeren, met een provinciale bijdrage van maximaal 200.000 euro.

Reken even mee. Dat is ongeveer 4.400 euro per bedrijf dat AI invoert, inclusief leergang en studenten. Voor de 130 miljoen euro van de AI-fabriek in Groningen help je op die manier op papier ruim 29.000 bedrijven op weg. Dat zijn appels en peren, want een supercomputer is infrastructuur. Maar het laat zien waar een euro voor het mkb het verst komt: bij iemand die naast je komt zitten.

Gewoon de wet uitvoeren

Artikel 62 van de AI-verordening verplicht lidstaten al om het mkb voorrang te geven in proeftuinen (AI-verordening, artikel 62). Ook moeten ze voorlichting en training geven, en kanalen gebruiken of opzetten waar het mkb met vragen terechtkan. Daar hoeft geen nieuwe visie voor te komen. En stop met schuiven: geef ondernemers één tijdlijn die vaststaat, zodat ze weer durven te plannen. Maak er één loket van met een harde belofte: antwoord binnen tien werkdagen, in gewone taal. Privacy en juridische gevolgen staan op twee en drie in het CBS-lijstje. Een helder antwoord op een concrete vraag haalt die drempel sneller weg dan een nieuwe brochure.

Meten of het werkt

Het CBS meet elk jaar waarom bedrijven geen AI gebruiken. Gebruik dat als meetlat. Mijn voorstel: bij microbedrijven moet "gebrek aan ervaring" in 2028 onder de 50 procent liggen, tegen 71,6 procent in 2025. Haalt het kabinet dat, dan werkt het beleid. Haalt het dat niet, dan weten we het ook, en dat is in Den Haag al heel wat.

Waar begin je als ondernemer deze week?

Hoe je zo'n businesscase uitrekent, lees je in businesscase voor AI berekenen. Twijfel je over privacy, lees dan eerst AI Act en AVG: wat moet je regelen. Wil je eerst zien welke toepassingen er voor kleinere bedrijven zijn, lees dan AI voor het mkb.

Ik begin bij mezelf, met die retourmails. Met de kabinetsvisie AI heeft het kabinet gekozen voor AI. Nu is het aan ons, ondernemers, om te kiezen waarvoor.