AI-strategie opstellen: van readiness tot roadmap in vier stappen

Een AI-strategie is voor de meeste bedrijven geen document van veertig pagina's. Het is een antwoord op drie vragen: waar levert AI bij ons iets op, wat moeten we daarvoor regelen, en in welke volgorde pakken we het aan. Wie die drie vragen kan beantwoorden, heeft een AI-strategie. Wie dat niet kan, heeft een lijst met ideeën.

Ik zie vaak het omgekeerde. Een directie wil "een AI-strategie", er komt een workshop, er ontstaat een mooie slide met kansen, en daarna gebeurt er weinig. In dit artikel lees je hoe je een AI-strategie opstelt die wel tot iets leidt.

Wat is een AI-strategie?

Een AI-strategie is een plan dat beschrijft waar AI in je bedrijf waarde toevoegt, wat er nodig is om dat veilig te doen en in welke volgorde je het oppakt. Een goede AI-strategie past op een paar pagina's en bestaat uit drie delen: een readiness-check, een lijst kansen met een nulmeting en een roadmap met de eerste processen.

Het verschil met een IT-strategie is dus dat AI niet begint bij systemen, maar bij werk. De vraag is niet "welke tool kopen we", maar "welk werk kost ons nu het meest en kan AI daar iets aan doen". Daarom hoort een AI-strategie bij de directie en de mensen die het werk doen, niet alleen bij IT.

Waarom heb je een AI-strategie nodig?

Omdat je mensen AI al gebruiken, met of zonder plan. Volgens het CBS gebruikte in 2025 ongeveer één op de zes Nederlandse bedrijven AI (CBS, december 2025). Zonder strategie kiest iedereen zijn eigen tool, gaan gegevens naar plekken die niemand kent en weet niemand wat het oplevert.

Een AI-strategie voorkomt daarom drie dingen. Dat je investeert in een proces dat weinig oplevert. Dat je een pilot bouwt die nooit in productie komt. En dat je pas bij een klantvraag of aanbesteding ontdekt dat je niet kunt uitleggen hoe je met AI en gegevens omgaat. Meer over dat tweede punt staat in waarom AI-pilots stranden.

Stap 1: hoe check je je AI-readiness?

AI-readiness is de mate waarin je bedrijf klaar is om AI in te zetten. Je toetst vier dingen: zijn je gegevens digitaal en bereikbaar, zijn je systemen te koppelen, weten je mensen genoeg van AI, en is er iemand die eigenaar wil zijn. Scoort een van de vier laag, dan begin je daar.

Een snelle check met vier vragen:

1. Data: staat de informatie die je nodig hebt digitaal en op één plek, of zit ze in mailboxen, Excel-bestanden en hoofden?
2. Systemen: hebben je belangrijkste pakketten een API? Per pakket staat dat bij de koppelingen.
3. Mensen: weten de mensen die met AI werken wat een taalmodel wel en niet kan? Sinds 2 februari 2025 vraagt de AI-verordening dat je daar maatregelen voor neemt; zie AI-geletterdheid verplicht.
4. Eigenaarschap: is er iemand die er wekelijks op stuurt en mag beslissen?

De korte uitleg van het begrip staat bij AI-readiness. Wat ik niet zou doen: wachten tot alles op orde is, want dat moment komt nooit. Begin met een proces waar de data al goed genoeg is.

Stap 2: hoe vind je de kansen die echt iets opleveren?

Maak een lijst van taken waar mensen veel tijd in steken en die vaak terugkomen. Meet per taak hoe vaak hij voorkomt, hoeveel minuten hij kost en hoe vaak er iets misgaat. Zet de kandidaten daarna naast elkaar op opbrengst en haalbaarheid. De taak met de beste combinatie is je eerste kans.

Denk daarbij in taken, niet in afdelingen: mail sorteren, facturen controleren, offerte-informatie verzamelen. Praat met de mensen die het werk doen. Zij weten waar het vastloopt. Hoe je kandidaten tegen elkaar afweegt, staat in welke bedrijfsprocessen geschikt zijn voor AI. De rekensom voor wat het werk nu kost, staat bij wat handmatig werk kost.

Een AI-strategie zonder getallen is een verlanglijst. Met een nulmeting per kans kun je kiezen, en kun je later laten zien wat het opleverde. Hoe je opbrengst en kosten eerlijk naast elkaar zet, lees je in de businesscase van AI.

Stap 3: welke regels en afspraken horen in je AI-strategie?

Drie dingen. Een korte huisregel over welke AI-tools mensen mogen gebruiken en welke gegevens erin mogen. Een lijst van alle AI-toepassingen met een eigenaar per toepassing. En per toepassing het risico onder de AI-verordening en de AVG. Dat hoeft geen dik beleidsstuk te zijn; één A4 per onderdeel is genoeg.

Waar je aan moet voldoen, staat in AI-verordening en AVG: wat moet je regelen?. Hoe je zo'n huisregel opstelt, lees je in AI-beleid opstellen, en hoe je het bijhoudt zonder dat het verlamt in AI governance in het MKB.

Stap 4: hoe maak je een AI-roadmap?

Een AI-roadmap zet je kansen in een volgorde, met per kans een start, een beslismoment en een eigenaar. Begin met één proces dat snel resultaat laat zien en weinig risico heeft. Zet daarna de processen die op dezelfde koppelingen of gegevens bouwen. Plan elk kwartaal een moment om de roadmap bij te stellen.

Een eenvoudige AI-roadmap heeft vier kolommen:

Houd de roadmap bovendien kort. Een roadmap van twee jaar met twintig projecten is na drie maanden achterhaald. Wat een roadmap precies is, staat bij het begrip AI-roadmap. Hoe je van de eerste kans naar een draaiende toepassing gaat, staat in het stappenplan AI implementeren.

Welke fouten zie je vaak bij een AI-strategie?

De meeste fouten ontstaan doordat de strategie te groot begint. Daarom loont het om ze vooraf te kennen. Vier zie ik het vaakst:

• Beginnen bij de tool. "We nemen Copilot voor iedereen" is een inkoopbesluit, geen strategie. Begin eerst bij het werk en kies daarna pas de tool.
• Geen getallen. Zonder nulmeting kun je niet kiezen, en bovendien kun je achteraf niet laten zien wat het opleverde.
• Te veel tegelijk. Tien pilots tegelijk betekent tien keer half werk. Kies daarom één proces en maak dat af.
• Regels als rem. Een beleid van dertig pagina's zorgt ervoor dat mensen AI buiten je zicht gebruiken. Een korte huisregel werkt beter, want die leest iedereen.

Wat al deze fouten gemeen hebben: de strategie wordt een doel op zich. Een AI-strategie is echter alleen goed als er binnen een paar maanden iets draait dat je kunt meten.

Wie stelt de AI-strategie op?

De directie, samen met de mensen die het werk doen. De directie bepaalt de doelen en het budget, de procesexperts kennen het werk en de uitzonderingen, en iemand met kennis van je systemen beoordeelt wat haalbaar is. Een externe partij kan wel helpen met de meting en de techniek, maar de keuzes maak je zelf.

Wat ik niet zou doen: de AI-strategie volledig uitbesteden aan een adviesbureau dat daarna niet bouwt. Dan krijg je een rapport dat klopt, maar dat niemand uitvoert. Waar je op let bij het kiezen van een partij, staat in een AI-consultant kiezen en AI-consultancy.

Hoe vaak stel je de AI-strategie bij?

Elk kwartaal, kort. Modellen worden namelijk beter, prijzen dalen en je eigen processen veranderen. Kijk elk kwartaal welke kansen zijn opgeleverd, wat de nulmeting nu zegt en of de volgorde van de roadmap nog klopt. Een keer per jaar herhaal je de readiness-check uit stap 1.